Hành tinh thẳng hàng: khi nhiều hành tinh cùng hiện trên bầu trời

Các hành tinh có thật sự thẳng hàng không?

Không thẳng như một đường kẻ. Các hành tinh quay quanh Mặt Trời gần như trong cùng một mặt phẳng, nên từ Trái Đất chúng đều có vẻ chạy dọc một dải cong gọi là hoàng đạo, cũng là đường đi của Mặt Trời và Mặt Trăng. Khi nhiều hành tinh cùng ở một phía của Mặt Trời, chúng rải dọc cung này như các hạt trên một chuỗi lỏng, thường trải ra một phần ba bầu trời hoặc hơn.

Vì vậy «thẳng hàng» chỉ là cách gọi dân gian, không phải mô tả chính xác. Các hành tinh vẫn cách nhau hàng trăm triệu km, và điều ta thấy là một hình ảnh do hướng nhìn tạo ra, không phải một hàng hình học. Nếu bạn muốn xem hai hành tinh thực sự tiến sát nhau, đó là hiện tượng khác, có trong trang giao hội hành tinh của chúng tôi.

Trang này đếm một đợt như thế nào

Chúng tôi chỉ xét năm hành tinh sáng không cần dụng cụ: Thủy tinh, Kim tinh, Hỏa tinh, Mộc tinh và Thổ tinh. Một khoảng thời gian được đưa vào bảng khi có ít nhất bốn hành tinh nằm trong cùng một bầu trời chạng vạng, hoặc cả bốn vào buổi chiều, hoặc cả bốn vào buổi sáng. Việc này được xác định theo góc giữa mỗi hành tinh và Mặt Trời, vì hành tinh đủ xa Mặt Trời sẽ ở trên đường chân trời khi bầu trời còn đủ tối để nhìn thấy.

Có thể bạn từng đọc các tiêu đề về sáu hay bảy hành tinh thẳng hàng. Cách đếm đó cộng thêm Thiên Vương tinh và Hải Vương tinh, quá mờ với mắt thường và cần ống nhòm hoặc kính thiên văn, đôi khi còn tính cả Trái Đất. Chúng tôi không tính các hành tinh này, nên danh sách chặt chẽ hơn và sát với thứ bạn thật sự nhìn được từ sân nhà hay ban công.

Cách đọc bảng

Mỗi dòng cho một khoảng ngày, bầu trời nơi các hành tinh xuất hiện (chiều hoặc sáng) và những hành tinh tham gia. Một khoảng có thể kéo dài vài ngày đến vài tuần, vì các hành tinh di chuyển chậm so với nền sao. Đêm đẹp nhất thường ở giữa khoảng, khi cả nhóm trông gọn nhất.

Bầu trời chiều nghĩa là các hành tinh ở phía tây hoặc phía nam sau khi Mặt Trời lặn. Bầu trời sáng nghĩa là chúng mọc ở phía đông hoặc đông nam trước bình minh. Thiếu hành tinh thứ năm là chuyện bình thường, vì các hành tinh không chờ nhau.

Thủy tinh là khó nhất

Thủy tinh luôn ở rất gần Mặt Trời nên chỉ thấy được thấp sát chân trời trong một lúc ngắn sau khi Mặt Trời lặn hoặc trước khi mọc, và chỉ vào những ngày nó cách Mặt Trời xa nhất. Ngay cả khi đó, nó vẫn có thể chìm vào sương mù hay sau mái nhà chỉ trong vài phút.

Do đó nhiều đợt thực chất là bốn hành tinh cộng với một thoáng nhìn thấy Thủy tinh. Nếu bảng có Thủy tinh, hãy tìm nó trước, ngay khi trời bắt đầu tối, và chọn nơi có tầm nhìn phẳng, thoáng về phía Mặt Trời. Kim tinh là cột mốc dễ nhất: nó sáng nhất, và Thủy tinh nằm gần đó.

Cách quan sát

Vài thói quen nhỏ quyết định bạn thấy cả nhóm hay không thấy gì.

• Chọn đường chân trời thấp và thoáng. Bãi biển, cánh đồng hoặc tầng cao nhìn về phía Mặt Trời lặn hay mọc là lý tưởng. Nhà cao tầng và đồi núi che mất các hành tinh thấp nhất.
• Canh giờ. Buổi chiều bắt đầu khoảng 30 đến 60 phút sau khi Mặt Trời lặn, lúc trời mờ nhưng chưa đen. Buổi sáng bắt đầu sớm hơn lúc Mặt Trời mọc cùng khoảng đó.
• Lần theo hoàng đạo. Tìm hành tinh sáng nhất rồi tưởng tượng một cung từ nó. Các hành tinh khác nằm trên đường này.
• Mang theo dụng cụ. Ứng dụng xem sao hoặc bản đồ sao xoay cho biết mỗi hành tinh nên ở đâu. Ống nhòm cho thấy các vệ tinh của Mộc tinh và giúp tìm Thổ tinh dễ hơn.
• Xem thêm. Trăng sáng làm mờ các hành tinh yếu, nên hãy kiểm tra pha Mặt Trăng trước khi ra ngoài.

Hành tinh thẳng hàng có ảnh hưởng đến Trái Đất không?

Không. Các hành tinh quá xa và quá nhỏ để làm thay đổi bất cứ điều gì ở đây. Thủy triều gần như hoàn toàn do Mặt Trăng và Mặt Trời quyết định, còn một hành tinh chỉ đóng góp một phần rất nhỏ ngay cả lúc gần nhất. Động đất, núi lửa và thời tiết không phản ứng với các hành tinh, nên một đợt thẳng hàng không báo trước thảm họa nào. Những câu chuyện nói ngược lại xuất hiện mỗi khi báo chí nhắc đến hiện tượng này, và chưa lần nào thành sự thật.

Chiêm tinh đọc những cấu hình như vậy như biểu tượng, và nhiều người yêu thích truyền thống đó. Nó không có cơ sở khoa học được chứng minh và không nằm trong nội dung trang này. Nếu bạn quan tâm đến cung hoàng đạo theo truyền thống, hãy xem cung hoàng đạo, và nhớ rằng đó là góc nhìn văn hóa chứ không phải khoa học.