เออร์ซิดส์: ฝนเล็กรอบขั้วฟ้า และข้อเท็จจริงสำหรับคนไทย

ฝนที่วนรอบขั้วฟ้า

จุดกระจายอยู่ใกล้ดาวโคคาบ ดาวในกระบวยของกลุ่มดาวหมีเล็ก สำหรับคนซีกโลกเหนือที่ละติจูดสูง บริเวณนี้อยู่เหนือขอบฟ้าตลอดเวลา จึงดูได้ทั้งคืนซึ่งเป็นความหรูหราที่หายาก ส่วนคนที่อยู่ไกลลงมาทางใต้ก็จะไม่เห็นเลย เม็ดฝุ่นเคลื่อนช้าราว 33 กิโลเมตรต่อวินาทีและมักจาง ดูเหมือนค่อย ๆ เลื้อยออกจากหมีเล็กไปทุกทิศ

ดาวหางต้นทาง

ต้นกำเนิดคือดาวหางทัตเทิล โคจรครบรอบทุก 13.6 ปี ค้นพบโดยโฮเรซ ทัตเทิลในปี 1858 และต่อมาจึงโยงกับฝนนี้ได้ บางครั้งเออร์ซิดส์ก็เซอร์ไพรส์ เช่นปี 1945 และ 1986 ที่ปะทุราว 100 เส้นต่อชั่วโมงหรือมากกว่า แต่ปีปกติแทบไม่เกิน 10 เส้น

ช่างภาพบางคนชอบฝนนี้ด้วยเหตุผลอื่น เพราะจุดกระจายวนรอบขั้ว การถ่ายภาพเปิดรับแสงนานไปทางเหนือจะได้ดาวเป็นเส้นโค้งสวย และถ้ามีดาวตกผ่านเฟรมก็เป็นโบนัส

จากเมืองไทยเป็นอย่างไร

ที่กรุงเทพฯ ซึ่งอยู่ละติจูดราว 14 องศาเหนือ บริเวณโคคาบแทบไม่ขึ้นสูงจากขอบฟ้าทางเหนือ และบางช่วงของคืนอยู่ต่ำกว่าขอบฟ้า ผู้สังเกตในภาคเหนือตอนบนมีโอกาสเห็นมากกว่าเล็กน้อย แต่เมื่อดูจากภาคกลางและภาคใต้ การลุ้นเส้นแสงจากฝนนี้ไม่ค่อยคุ้ม ถ้าอยากดูฝนปลายปี เจมินิดส์ที่มาก่อนหน้าเหมาะกว่ามาก

ถ้าอยากลองจริง ๆ

• เลือกเช้ามืด ช่วงนั้นจุดกระจายอยู่สูงสุดเท่าที่เป็นไปได้
• หาที่โล่งทางเหนือ ภูเขาหรือตึกสูงบังง่ายมาก ดอยสูงทางภาคเหนือเหมาะที่สุด
• ข้ามถ้าตารางบอกว่าจันทร์สว่าง ฝนนี้มีเพียงราว 10 เส้นต่อชั่วโมง แสงจันทร์แรงเกือบกลบหมด
• ถ่ายภาพวงดาว ชวนเพื่อนที่ชอบถ่ายภาพไปด้วย ขาตั้งกล้องและเลนส์มุมกว้างก็พอ

บริบทของครีษมายัน

ยอดของเออร์ซิดส์ตรงกับครีษมายันทางซีกโลกเหนือ คืนที่ยาวที่สุดของปีของประเทศทางเหนือ เป็นเทศกาลที่ฝรั่งฉลองกัน ส่วนคนไทยอาจเทียบกับช่วงฤดูหนาวที่เริ่มชวนไปเที่ยวภูเขา แม้ไม่ได้ฝนดาวตก ก็ยังได้ฟ้าสวยเป็นรางวัล