Lập thu: mở đầu mùa thu theo lịch tiết khí

Ý nghĩa cái tên

"Lập" là bắt đầu, "thu" là mùa thu. Người xưa ở vùng Hoa Bắc thấy từ đây nắng dịu dần, đêm bớt oi. Đó là cách đánh dấu thời điểm chuyển mùa trên lịch, chứ không có nghĩa là hôm đó trời đã mát.

Tiết khí này gắn với nông lịch cổ: nó giúp nông dân biết mùa gặt đang đến gần để chuẩn bị công cụ và nhân lực.

Trời đất Việt Nam lúc này

Đầu tháng 8 dương lịch, miền Bắc vẫn là giữa mùa hè: nóng ẩm, mưa rào xen mưa dông, và đây cũng là giai đoạn mưa lớn, lũ dễ xảy ra ở vùng núi phía Bắc. Hà Nội phải sang cuối tháng 9 mới thấy sáng sớm se se.

Miền Nam đang giữa mùa mưa, chiều nào cũng có thể đổ mưa to rồi tạnh nhanh. Vì vậy với người Việt, Lập thu nhiều khi là cái mốc trên giấy hơn là cảm giác ngoài trời.

Chuyện ăn uống theo thói quen

Nhiều nhà cuối hè vẫn nấu canh rau muống, canh mướp, ăn dưa leo, uống nước đậu xanh cho đỡ nóng. Đó là thói quen chọn món dễ ăn lúc thời tiết oi, không phải phương thuốc nào cả.

Một việc nhỏ cho ngày này

Mình hay dùng ngày này để dọn lại tủ quần áo và tính trước chuyện đồ mùa lạnh. Việc nhỏ thôi, nhưng giúp bạn thấy thời gian có nhịp, dù ngoài trời vẫn đang nóng.

Tiết khí nằm ở đâu trong năm

Hai mươi bốn tiết khí chia vòng quay của Mặt Trời trên hoàng đạo thành các phần bằng nhau, mỗi phần 15°. Lập thu là tiết khí thứ 13 nếu tính từ Lập xuân, và nằm ngay sau Đại thử, tiết nóng nhất trên lịch.

Vì dựa vào vị trí Mặt Trời nên tiết khí là lịch dương, khác với lịch âm của Tết. Năm 2016, UNESCO ghi danh "Hai mươi bốn tiết khí" của Trung Quốc vào danh sách di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại; ở Việt Nam, người làm nông cũng dùng các tiết này trong nông lịch từ lâu.

Bạn có thể thử đối chiếu: ngày Lập thu năm nay rơi vào thứ mấy, âm lịch là ngày bao nhiêu, rồi xem hai cách tính lệch nhau thế nào. Việc nhỏ này giúp bạn hiểu tiết khí khác lịch âm ở đâu.